A Xunta de Galicia sinalou que a comunidade está chamada a liderar o futuro da protonterapia. Isto será posible grazas á posta en marcha do novo centro, que comezará a operar nos próximos meses, e á investigación que se está a impulsar dende o Centro de Investigación en Medicina Molecular e Enfermidades Crónicas (CiMUS) da Universidade de Santiago de Compostela (USC). Este centro está orientado a trasladar o coñecemento científico á práctica clínica e aos pacientes.
O conselleiro de Sanidade, Antonio Gómez Caamaño, e o conselleiro de Educación, Ciencia, Universidades e Formación Profesional, Román Rodríguez González, xunto co xerente do Servizo Galego de Saúde, Luis León, e a reitora da USC, Rosa Crujeiras, visitaron as instalacións do CiMUS. O titular da carteira sanitaria destacou que neste centro traballan grupos de referencia en campos como o cancro, enfermidades metabólicas e cardiovasculares, neurodexeneración, xenómica, nanomedicina e o desenvolvemento de novos fármacos e terapias, incluída a protonterapia.
Pola súa banda, Román Rodríguez resaltou que o CiMUS é un claro exemplo dos avances en investigación dos últimos anos, "perfectamente involucrado co ámbito universitario e co ámbito sanitario". Dende a súa creación, xerou 2.130 publicacións científicas, 31 patentes e deu lugar á creación de 7 empresas. Ademais, alberga un nodo de EU-OPENSCREEN para o cribado de compostos no descubrimento de fármacos.
O CiMUS é tamén Centro de Investigación do Sistema Universitario de Galicia (CIGUS) e, en 2025, obtivo a acreditación estatal como Unidade de Excelencia María de Maeztu, o que lle supón 3 millóns de euros de financiamento durante catro anos para reforzar o talento investigador, as capacidades estratéxicas e a internacionalización. En xuño de 2026, recibiu o Premio Nacional de Medicina Siglo XXI na categoría de Investigación.
Durante a visita, as autoridades coñeceron as liñas de traballo de laboratorios vinculados ao investigador Ángel Carracedo, centrados na xenómica, xenética clínica e medicina personalizada. Tamén visitaron o laboratorio de Biofarma, dirixido por Mabel Loza, enfocado no descubrimento e desenvolvemento temperán de novos fármacos. Valorouse a relación entre o CiMUS e a Fundación Pública Galega de Medicina Xenómica, tamén dirixida por Ángel Carracedo, para conectar a investigación coa aplicación clínica na medicina personalizada.
Outro exemplo de investigación neste senso son as novas técnicas de radioterapia que lidera a investigadora Yolanda Prezado, referente internacional en radioterapia avanzada e Premio María Josefa Wonenburguer Planells 2026. Prezado incorporouse en 2024 ao CiMUS a través do Programa Oportunius da Consellería de Educación, Ciencia, Universidades e FP. Retornou a Galicia para liderar o grupo "Novos Enfoques en Radioterapia", que desenvolveu en Francia. O conselleiro Román Rodríguez destacou a importancia de contar con "investigadores de referencia como os que hoxe nos acompañan: Yolanda, Mabel ou Ángel, investigadores de prestixio mundial".
O futuro Centro de Protonterapia de Galicia comezará a funcionar nos vindeiros meses, cun investimento superior aos 60 millóns de euros. Atenderá a 250 pacientes ao ano. Parte deste orzamento, 28 millóns de euros, provén da Fundación Amancio Ortega. As obras, impulsadas polo Goberno galego, cofináncianse con fondos europeos Feder de Galicia 2021-2027.
Destacouse a relevancia do tratamento con minifeixes de protóns, que se aplicará no centro. Este método estuda como actuar sobre o tumor minimizando o impacto nos tecidos sans e buscando espertar unha resposta inmunitaria contra as células tumorais.
