O traballo das mulleres foi fundamental para o sostemento das comunidades rurais, abarcando tarefas produtivas, domésticas, de coidados e de organización da vida cotiá. Esta é unha das conclusións principais dun estudo desenvolvido na parroquia de San Vicente de Trigás, en Mondoñedo, centrado no papel histórico feminino nestas comunidades. A investigación, que conta coa participación de expertas das tres universidades galegas, baséase nos resultados de escavacións arqueolóxicas no xacemento do Combarro, que documentaron unha ocupación rural altomedieval.
O estudo busca aproximarse ás formas de vida, organización dos espazos e actividades cotiás das comunidades rurais ao longo do tempo. As conclusións presentaranse este sábado 10 de outubro no Pazo de San Tomé (Cuartel Vello) de Mondoñedo. A investigación arqueolóxica ofrece unha base material para analizar a construción histórica do rural e a articulación das actividades produtivas, domésticas e de mantemento.
Estes datos combínanse coa etnografía e a memoria oral das mulleres da parroquia, permitindo unha lectura transhistórica das prácticas de coidado, traballo cotián e transmisión de coñecementos. Celtia Rodríguez González, investigadora da USC e do CISPAC, destaca a 'dobre carga de traballo, produtiva e reprodutiva', que converteu ás mulleres en 'axentes fundamentais da vida rural'. A investigación busca recuperar experiencias fóra dos relatos tradicionais, situando os coidados e o mantemento como elementos centrais para comprender a organización das sociedades rurais.
Rodríguez sinala que as mulleres participaban activamente en labores agrícolas e gandeiras, mentres asumían maioritariamente os coidados, a crianza, a alimentación e a xestión doméstica. Tamén desempeñaron un 'papel central na transmisión de coñecementos e saberes' sobre o traballo, o territorio, os recursos e as prácticas comunitarias.
A combinación de escavación arqueolóxica, etnografía e memoria oral permite reconstruír unha historia do rural centrada nas prácticas cotiás e nas persoas. As escavacións no Combarro evidencian unha comunidade rural cunha longa traxectoria e permiten analizar a organización dos espazos e as actividades. O diálogo entre restos arqueolóxicos e memorias contemporáneas mostra continuidades e cambios nas formas de habitar e coidar o territorio, configurando a paisaxe rural como unha construción social.
O estudo revela que moitas actividades que sostiveron o rural, especialmente as relacionadas cos coidados e o traballo doméstico, quedaron infrarrepresentadas nos relatos históricos. As mulleres foron protagonistas na organización comunitaria, xestión de recursos, conservación da memoria e configuración das paisaxes actuais.
A xornada do 10 de outubro inclúe unha apertura institucional con Iria Castro Fernández (Deputación de Lugo), Laura Oso (Universidade da Coruña) e Celtia Rodríguez González (USC). Presentarase o proxecto ‘Axencia feminina, coidados e memoria’ e un vídeo-documental. Pola tarde, haberá unha mesa redonda sobre 'A axencia feminina no rural' con Rebeca Blanco-Rotea (Universidade do Minho) e Marga Fernández Mier (Universidade de Oviedo). Finalizará cun roteiro por San Vicente de Trigás.
