O profesor da USC Ernesto González Seoane (O Barqueiro, 1962) pronunciou o seu discurso de ingreso na Real Academia Galega, centrado na historia da lexicografía galega e universal. O seu punto de chegada foron as reflexións sobre o presente e o futuro do dicionario académico e da lexicografía do noso idioma.
O catedrático de Filoloxía Galega e Portuguesa da Universidade de Santiago de Compostela (USC) defendeu unha reconciliación entre a dimensión normativa do dicionario, que pode levar a "interpretacións fundamentalistas", e unha lexicografía descritiva, centrada no uso real do vocabulario. Tamén abordou a dimensión política da elaboración destas obras, o seu poder simbólico e a súa capacidade para influír nos usos sociais do idioma.
“"Resulta inxenuo pensar que os males que nos afectan como sociedade van evaporarse simplemente porque cambiemos unha definición no dicionario. Pero tamén é unha inxenuidade pretender que o dicionario é só un rexistro aséptico e ideolóxica e politicamente neutro de palabras cos seus significados. Ademais de reflectiren a realidade, os dicionarios axudan a construíla, regulando o uso das palabras, promovendo unhas e prohibindo outras, e difundindo valores de carácter relixioso, político, cívico ou moral. É insensato pretender, sen máis, que o dicionario poida cambiar a realidade, pero tampouco é boa idea minusvalorar a súa capacidade de axudar a modelala."
González Seoane tamén sinalou as tensións que xorden cando os etnónimos aparecen nos dicionarios con "acepcións pexorativas, cando non abertamente racistas". Mencionou exemplos referidos a voces como xitano, xudeu ou black noutros idiomas, e lembrou a polémica sobre algúns significados de "gallego" no dicionario da Real Academia Española, engadidos en 2001 e retirados posteriormente tras protestas.
O discurso repasou a historia dos dicionarios desde a Idade Moderna, onde funcionaron como "unha ferramenta de capital importancia para a construción e cohesión do Estado". Neste contexto, xurdiron as primeiras academias europeas, como a italiana della Crusca (1582-1583), a Académie Française (1634) e a RAE (1713), co obxectivo de "defensa e ilustración" das súas linguas.
No caso das linguas minorizadas, o fenómeno foi máis tardío. A Real Academia Galega naceu en 1906 e, a pesar dun "contexto moito máis feble e precario", publicou o seu dicionario entre 1913 e 1928. Este proxecto foi "a primeira tentativa de dotar o galego dun repertorio lexicográfico completo", achegando "un capital simbólico especialmente valioso" para unha lingua estigmatizada.
A lexicografía galega tomou un rumbo diferente a mediados dos anos 80, cunha orientación marcadamente prescritiva e atención á modernización do léxico. O fito máis relevante foi a publicación do Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega (VOLG) a finais dos 80, que se converteu en obra de referencia e base para correctores informáticos e dicionarios posteriores, incluído o Dicionario da Real Academia Galega (1997) e a súa versión en liña (2012).
De cara ao futuro, González Seoane afirmou que "o futuro da lexicografía será dixital ou non será" e defendeu conciliar o carácter normativo coa lexicografía descritiva. Sinalou que o abandono do "modelo acumulativo" tivo efectos negativos, como a desatención da función de axuda á lectura e a aparición de "interpretacións fundamentalistas".
Subliñou a importancia de rexistrar e documentar o uso real do léxico cun dicionario descritivo, útil para o desenvolvemento da lexicografía prescritiva. Propón a creación dun "diccionario descritivo de nova planta" que funcione como auditoría do léxico actual e permita determinar a súa pertinencia.
Na súa entrada na RAG, González Seoane avogou por "axuntar esforzos e arrombar personalismos" para abordar tarefas que requiren tempo e recursos, destacando a importancia da presenza "digna" no mundo dixital. Conclúe que "se queremos que esta nova etapa produza os froitos desexados deberemos combinar a ambición na definición dos obxectivos co pragmatismo á hora de deseñar o plan de traballo e, sobre todo, procurar con xenerosidade as fórmulas de colaboración que o fagan posible".
Ernesto González Seoane ocupará a cadeira de Bernardino Graña, falecido en xaneiro de 2025. O novo académico lembrou a obra do "poeta do mar" e tamén ao académico Federico Maciñeira, natural coma el do Barqueiro. Agradeceu a súa elección aos membros do pleno da RAG, mestres e compañeiros, e tivo palabras de afecto para Antón Santamarina e a USC.
Antón Santamarina, en nome da RAG, confiou en que o novo membro "poida seguir facendo importantes contribucións á lingüística galega" e destacou a crecente responsabilidade da Academia como "única fábrica de dicionarios en Galicia", subliñando a necesidade de coidar a calidade do seu labor.
O acto, celebrado no Paraninfo da USC coa colaboración da Consellería do Mar da Xunta de Galicia e o Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, contou coa presenza de representantes institucionais como a alcaldesa de Santiago de Compostela, Goretti Sanmartín; o secretario xeral da Lingua, Valentín García; a reitora da USC, Rosa Crujeiras; e a presidenta do Consello da Cultura Galega, Dolores Vilavedra.
