O proxecto Sensoxenoma, unha iniciativa conxunta dos grupos GenPoB e GenVip da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e do Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (IDIS), cumpre cinco anos de investigación. Ao longo deste tempo, a iniciativa reuniu máis de 5.000 participantes e recolleu máis de 20.000 mostras biolóxicas para constatar que a música deixa pegadas medibles nos nosos xenes e proteínas. Un estudo recente indica que a experiencia de escoitar música pode deixar unha pegada molecular medible tan só 25 minutos despois do inicio do estímulo, mesmo en persoas con Trastorno do Espectro Autista (TEA).
Ademais, a análise do proteoma das bágoas identificou 14 proteínas con cambios reproducibles tras a estimulación musical. Para celebrar o seu quinto aniversario, o próximo 25 de setembro, o concerto Sensoxenoma26 converterá o Auditorio de Galicia nun laboratorio cidadán, onde se recollerán mostras de sangue, saliva e bágoas de preto de 200 participantes. A investigación conta coa colaboración da Real Filharmonía de Galicia, a Banda Municipal de Música de Santiago de Compostela, o Concello de Santiago, o Consorcio de Santiago e o Auditorio de Galicia.
O proxecto, concibido en setembro de 2022, estuda a resposta biolóxica humana ante os estímulos musicais, desenvolvendo novos conceptos e metodoloxías. "Cando comezamos Sensoxenoma, partiamos practicamente de cero. Foi un salto ao baleiro", explica o profesor da USC Antonio Salas, investigador principal do proxecto. A plataforma interdisciplinaria analiza a resposta á música en distintos niveis biolóxicos, como a expresión xénica e a proteómica, e busca comprender os mecanismos implicados e a súa relación coa saúde.
As investigacións máis recentes céntranse en intervencións musicais no TEA, identificando cambios na expresión de xenes de células da mucosa oral. Un estudo suxire efectos favorables das intervencións musicais na interacción social e a comunicación, aínda que se subliña a necesidade de estandarizar as intervencións. Outro traballo identificou unha firma molecular de dous xenes capaces de diferenciar as mostras antes e despois da exposición musical en persoas con TEA, detectándose xa tras 25 minutos.
Outra liña de investigación revisa a evidencia sobre os efectos da exposición musical en modelos murinos, analizando mecanismos relacionados coa aprendizaxe, a ansiedade e a neuroplasticidade. Paralelamente, o estudo do proteoma das bágoas identificou 14 proteínas con cambios reproducibles tras a estimulación musical, relacionadas coa defensa do organismo e a inmunidade innata. Estes achados, reproducibles en cohortes independentes, suxiren o potencial das bágoas como fonte para investigar a bioloxía asociada a experiencias sonoras e emocionais.
O concerto Sensoxenoma26, que se celebrará o 25 de setembro de 2026 no Auditorio de Galicia, marcará o quinto aniversario do proxecto. O evento busca converter a música nun punto de encontro entre ciencia, cultura, saúde e sociedade, e incluirá a recollida de mostras biolóxicas. A participación de preto de 200 persoas do público como doantes, grazas á colaboración con asociacións de pacientes e persoas voluntarias, subliña o carácter cidadán da iniciativa. O musicólogo Martín Llade presentará o concerto.
