A investigación do Grupo Operativo Oliveiras de Galicia identificou as estratexias de propagación máis eficaces para once variedades de oliveira nativas recuperadas na Galicia. Este avance é fundamental para facilitar a súa transferencia ao sector produtivo e contribuír ao desenvolvemento dunha industria oleícola galega baseada en recursos xenéticos locais.
Os resultados foron presentados na Fundación Juana de Vega tras tres anos de traballo colaborativo entre a propia fundación, a Misión Biolóxica de Galicia (MBG-CSIC), e as empresas Ouro de Quiroga, Olivar Concordia e Cultigar. A Axencia Galega de Calidade Alimentaria (AGACAL) tamén participou como colaborador.
Un dos obxectivos principais do proxecto foi superar a limitación actual na dispoñibilidade de plantas para satisfacer a demanda de viveiros e produtores. Para iso, traballouse entre 2023 e 2026 en once variedades nativas previamente identificadas: Brava Gallega, Brétema, Carapucho, Carmeliña, Folgueira, Hedreira, Mansa Gallega, Maruxiña, Susiña, Xoana e Santiagueira.
A investigación comparou dous métodos de propagación: a reprodución mediante estaquillas semileñosas, desenvolvida polo MBG-CSIC, e a micropropagación in vitro, realizada polo laboratorio de biotecnoloxía Cultigar. Os resultados demostran que non existe unha estratexia única aplicable a todas as variedades, sendo necesario deseñar protocolos específicos que combinen ambas as técnicas.
As probas realizadas indicaron que o momento da recolección do material vexetal inflúe decisivamente no éxito da propagación por estaquilla. A porcentaxe media de enraizamento aumentou do 19% no inverno e primavera ao 61% no verán e outono, mentres que a supervivencia das plantas incrementouse do 51% ao 73%.
Entre as variedades estudadas, Carapucho, Susiña e Brétema destacaron pola súa excelente resposta, alcanzando taxas de enraizamento de entre o 86% e o 100% na tempada máis favorable. Pola contra, Folgueira, Hedreira, Mansa Gallega e Brava Gallega mostraron resultados intermedios, mentres que Carmeliña, Maruxiña, Santiagueira e Xoana resultaron máis difíciles de enraizar.
A liña de traballo in vitro permitiu o desenvolvemento de protocolos de micropropagación para as once variedades, logrando taxas de enraizamento e supervivencia en invernadoiro de entre o 90% e o 100%.
O proxecto xa está a transferir os seus resultados ao sector. O material vexetal xerado foi entregado a viveiros para iniciar a escalada industrial de ambas as metodoloxías, co obxectivo de aumentar a dispoñibilidade de plantas nos próximos anos. Ademais, prevese transferir un protocolo técnico para a propagación por estaquilla, cuxos resultados foron publicados na revista científica Plants.
Ademais da propagación, o Grupo Operativo estuda o comportamento agronómico das variedades en diferentes condicións de solo e clima. As plantas resultantes foron establecidas en parcelas experimentais na sede do MBG-CSIC en Pontevedra e nunha granxa da Xunta de Galicia en A Pobra do Brollón (Lugo).
O material vexetal comparouse con exemplares de plantacións establecidas en Olivar Concordia en Valga (Pontevedra) e con oliveiras centenarias conservadas en parcelas de Ouro de Quiroga na Ribeira Sacra. A implicación directa dos produtores permite avaliar as variedades en condicións reais de cultivo.
O Grupo Operativo Oliveiras de Galicia representa unha nova etapa nunha liña de investigación iniciada en 2012 polo grupo Viticultura, Olivo e Rosa (VIOR) do MBG-CSIC. Dende entón, localizáronse máis de 160 oliveiras centenarias e identificáronse arredor de vinte variedades nativas, ademais de crear un banco de xermoplasma vivo para a súa conservación.
Os avances reforzan o potencial destas variedades para impulsar un cultivo de oliveira distintivo e ligado ao territorio, fomentando a diversificación agrícola, a recuperación de terras e a creación de novas oportunidades económicas. A información recompilada contribuirá a futuras iniciativas para mellorar o seu valor, incluíndo o posible desenvolvemento dunha Denominación de Orixe Protexida para os aceites galegos.
