Durante anos, o foco principal das organizacións dedicadas ao alzhéimer estivo na persoa que padece a enfermidade. Non obstante, detrás de cada diagnóstico atópase unha historia paralela, moito máis silenciada, a dos familiares que dedican a súa vida a coidar. Estes enfróntanse á necesidade de reorganizar as súas vidas, renunciar ao seu tempo e asumir unha responsabilidade que supón un gran desgaste físico e emocional. Precisamente para dar resposta a esta realidade naceu un proxecto pioneiro que acaba de ser distinguido cun dos principais recoñecementos da sanidade galega.
O Programa Integral para Coidadores Informais de Persoas con Demencia, promovido por Afapo, a Área Sanitaria de Pontevedra e O Salnés e a Universidade de Vigo, co patrocinio de Construcións Ramírez, foi un dos dous únicos proxectos galardoados entre as catorce iniciativas presentadas na IV Xornada de Humanización da Asistencia Sanitaria de Galicia, celebrada en Santiago. Este premio supón un importante respaldo a unha idea sinxela pero a miúdo esquecida: a de coidar mellor a quen coida.
Esta iniciativa non xorde do baleiro. Afapo, a Asociación de Familiares de Enfermos de Alzheimer e outras Demencias da provincia de Pontevedra, acumula máis de dúas décadas de traballo ao carón das familias afectadas. Fundada en 2004 por un pequeno grupo de familiares que buscaban apoio e información nun momento de escasos recursos especializados, converteuse nunha entidade de referencia na provincia, xestionando programas terapéuticos, formación para coidadores e un centro de día integrado na rede pública galega.
A experiencia acumulada permitiu detectar unha realidade recorrente: moitas persoas coidadoras chegan ao límite sen apenas darse conta. O cansazo, a ansiedade, o illamento social ou o sentimento de culpa son compoñentes habituais na vida de quen convive cunha persoa con demencia. Os especialistas alertan cada vez máis sobre o "síndrome do coidador queimado", unha condición que pode prexudicar seriamente a saúde física e mental.
Con esta preocupación como punto de partida, deseñouse un programa diferenciado. Cada participante someteuse a unha avaliación individualizada para identificar necesidades, fortalezas e dificultades antes de iniciar as actividades. A partir de aí, construíuse unha intervención a medida, afastada das fórmulas estándar e centrada na realidade concreta de cada familia. O proxecto constou de 24 sesións celebradas entre o Hospital Montecelo e as instalacións de Afapo, onde os participantes recibiron formación específica sobre coidados, técnicas para manexar situacións complexas e traballaron aspectos de benestar emocional, actividade física e hábitos saudables, ademais de compartir experiencias con outras persoas en circunstancias similares.
Un dos elementos máis innovadores é o seu enfoque multidisciplinar, coa participación coordinada de neurólogos, persoal de enfermería, psicólogos, traballadores sociais, terapeutas ocupacionais, fisioterapeutas, auxiliares de enfermería e especialistas en actividade física. O obxectivo é abordar o coidado desde todas as perspectivas posibles, indo máis aló do ámbito puramente sanitario, unha filosofía aliñada co concepto de humanización asistencial promovido polo Sergas.
A Universidade de Vigo encárgase da análise científica dos resultados, co fin de avaliar o impacto real da intervención e xerar evidencia para a posible extensión deste modelo a outras rexións. Se os datos confirman as expectativas, Pontevedra podería converterse nun referente galego na atención integral a coidadores de persoas con demencia.
Este recoñecemento chega nun momento significativo para Afapo, que continúa ampliando servizos e consolidando o seu papel como apoio fundamental para as familias afectadas polo alzhéimer na comarca. O seu labor vai máis aló da atención directa aos enfermos, ofrecendo asesoramento, formación, acompañamento e creando redes de apoio para evitar que ninguén afronta en soidade unha enfermidade que xa afecta a miles de familias galegas. O proxecto premiado demostra que o coidado esténdese tamén a quen sostén a memoria dos demais cando a propia enfermidade comeza a borrala, e que un xesto de apoio pode marcar a diferenza entre o esgotamento e a esperanza.
