O 90% das garrapatelas analizadas nos centros de saúde e hospitais de Lugo tras ser extraídas de pacientes corresponden á especie Ixodes ricinus. Esta garrapata ten a capacidade de transmitir aos humanos a bacteria causante da enfermidade de Lyme, que pode xerar secuelas significativas.
María Sol Arias, profesora da facultade de Veterinaria no Campus Terra e membro da Rede Galega de Vixilancia de Vectores, sinala que a alta presenza desta especie en Lugo, superior á doutras zonas de Galicia e do resto do país, incrementa o perigo de contraer esta enfermidade.
Suso Prego, xefe do Servizo de Vixilancia Epidemiolóxica da Consellería de Sanidade, corrobora que o clima galego favorece a proliferación de carrapatelas, especialmente coas altas temperaturas. Destaca que a Ixodes ricinus é a máis abundante en Lugo e a portadora da bacteria Borrelia burgdorferi, responsable do Lyme.
Prego tamén apunta a un "aumento da incidencia do Lyme en Galicia", cunha taxa de 0,5 casos por cada 100.000 habitantes, cifra que, aínda que pareza baixa, é considerable en comparación coa media nacional.
“"En Galicia hai un clima moi dado ás carrachas, e coas altas temperaturas aparecen máis. Con moita diferenza a especie máis abundante, sobre todo en Lugo, é a Ixsodes ricinus, que é precisamente a que pode transmitir a bacteria Borrelia burgdorferi, causante do Lyme."
Non todas as especies de garrapatelas transmiten a enfermidade de Lyme, e nin sequera todos os exemplares de Ixodes ricinus portan o patóxeno. A aplicación móbil Garrapata Alert, promovida polo Ministerio de Sanidad, ofrece mapas de risco por provincias, indicando un nivel moderado-alto para a Ixodes ricinus no norte de Lugo e leste da Coruña.
A aplicación tamén permite aos usuarios compartir fotografías das súas picaduras, axudando a identificar as especies presentes. Suso Prego subliña a importancia de documentar estas picaduras para a vixilancia.
Ademais, expertos alertan da presenza da especie Hyalomma, que chegou a Lugo hai uns 5 ou 6 anos procedente de Ourense. Esta garrapata pode contaxiar a Fiebre Hemorrágica de Crimea-Congo (FHCC), unha enfermidade grave, aínda que os casos anuais no país son menos de dez.
“"A Hyalomma comeza a estar presente, entrou por Ourense e chegou a Lugo hai uns 5 ou 6 anos."
Lorenzo Armenteros, médico en Lugo e portavoz da Sociedad Española de Médicos Generales y de Familia, sinala que o risco destas enfermidades graves está a comezar a existir en España, con casos de contaxio local sen viaxes previas.
Armenteros fai fincapé na importancia de non eliminar as garrapatelas de forma incorrecta tras unha picadura. Recomenda o uso de pinzas finas, agarrando o insecto preto da pel e tirando suavemente, evitando retorcelo ou esmagalo para previr a rexurxitación do patóxeno. Aconsella tamén evitar métodos populares como calor ou aceite.
Para previr picaduras, suxírense medidas como manterse alerta durante actividades ao aire libre, usar roupa longa e repelentes. Lorenzo Armenteros indica que os casos aumentan tamén porque a xente consulta máis ao médico, especialmente nas épocas de calor, recibindo un número importante de casos en urxencias.
O médico tamén destaca a necesidade de tomar medidas adecuadas en Galicia, Asturias e Cataluña, comunidades con maior número de casos de Lyme. Subliña a importancia de manter os camiños limpos, xa que as garrapatelas se pegan polo contacto coas plantas e detectan a temperatura corporal.
A sintomatoloxía do Lyme require actuación inmediata. Se a infección ten entre 24 e 36 horas, o risco é baixo. Se pasa máis tempo, aplícase profilaxe. Ante un eritema en forma de diana, o tratamento contra o Lyme debe iniciarse sen esperar resultados serolóxicos, xa que a enfermidade é grave e a súa gravidade aumenta coa demora.
O Grupo de Control de Parásitos (Copar) da facultade de Veterinaria de Lugo colabora co Sergas na identificación de garrapatelas. Analizan mostras para detectar virus ou bacterias, aínda que sinalan que os animais non adoitan presentar síntomas de Lyme, a pesar de poder portar a bacteria.
“"Os animais non teñen síntomas de Lyme."
A investigación tamén detectou en cabalos anticorpos dun tipo de encefalite transmitida por garrapatelas, pero sen casos rexistrados en humanos en España por contaxio local. O estudo do patóxeno e o vector é clave para anticipar riscos futuros.
