“"Mesturei investigación histórica, ilustración, espiritualidade e memoria queer para reconstruír a figura de Margarida dende outro lugar."
Hai historias que sobreviven durante séculos reducidas a unhas poucas liñas dun documento. A de Margarida Borràs é unha delas. En 1460, na València medieval, unha persoa nacida como home en Mallorca e pertencente a unha familia de notarios foi executada publicamente despois de vivir como Margarida. A súa historia quedou recollida polo cronista Melcior Miralles e, máis de cincocentos anos despois, continúa formulando preguntas sobre a vida, o xénero e as formas de disidencia na sociedade medieval.Agora, Rubén Antón recupera a súa historia en Margarida Borràs, a que era home, unha novela histórica que nace de anos de investigación, traballo de arquivo e estudo do contexto social no que viviu Margarida. O libro non se centra unicamente no final da súa vida. O seu propósito é reconstruír literariamente todo aquilo que puido existir detrás das poucas liñas que sobreviviron nos documentos.
Unha novela construída dende a investigación
Rubén Antón desenvolve dende hai anos un proxecto artístico e de investigación dedicado a recuperar a memoria histórica LGTBIQ+. A través de Drag is Burning, investigou e divulgou historias de travestismo e disidencia sexual e de xénero mediante exposicións, publicacións, televisión e outros proxectos culturais.
Margarida Borràs, a que era home supón un novo paso dentro dese traballo: trasladar esa investigación ao terreo da novela histórica. Para construír a obra, Antón traballou con fontes medievais e documentación de arquivo, intentando reconstruír tanto a vida de Margarida como o mundo social que a rodeou.
A novela parte dos datos históricos coñecidos e utiliza a ficción para explorar aquilo que os documentos non conservaron: a súa infancia, as súas relacións familiares, a súa chegada a València, as persoas que puido coñecer e as circunstancias que puideron levala a construír unha vida propia lonxe de Mallorca.
O resultado non pretende presentar como feitos históricos aquilo que pertence á ficción, senón utilizar a literatura para dar vida aos espazos que a documentación deixou en branco.
Unha mallorquina na València do século XV
As fontes medievais permiten establecer que Margarida era de orixe mallorquino e que era filla dun notario. Posteriormente trasladouse a València, onde viviu como Margarida Borràs e quedou rexistrada no dietario de Melcior Miralles. O 28 de xullo de 1460 foi executada publicamente na praza do Mercado de València.
A excepcionalidade da súa historia reside tamén na información que, malia o paso dos séculos, chegou ata nós sobre a súa maneira de vivir e presentarse publicamente.
Antón evita trasladar automaticamente categorías contemporáneas a unha persoa do século XV e sitúaa no limbo do binarismo de xénero. A novela parte das palabras e os feitos conservados nas fontes para intentar comprender a Margarida como unha persoa andróxina dentro do seu propio tempo histórico. O título do libro procede precisamente da forma en que o cronista medieval se referiu a ela.
Un novo achado sobre a familia Borràs de Inca
Durante a investigación para a novela, Rubén Antón acudiu ao Arxiu de la Corona d’Aragó de Barcelona, onde localizou documentación relacionada con membros do liñaxe Borràs vinculados ao exercicio da notaría en Inca durante a primeira metade do século XV.
Entre os rexistros atopados aparece de forma reiterada o nome de Arnau Borràs, documentado nos anos anteriores á execución de Margarida. A coincidencia resulta especialmente relevante ao cruzar diferentes elementos: o apelido Borràs, a profesión de notario, a localización en Inca e a cronoloxía dos rexistros.
Ademais, o nome Arnau Borràs aparece entre diferentes xeracións do liñaxe familiar vinculados á notaría ao norte da illa. Un deles figura rexistrado nos arquivos autorizados polo Magnánimo nunha data compatible coa xeración á que pertenceria o pai de Margarida.
A documentación localizada non contén unha fórmula explícita que identifique un destes Arnau Borràs como pai de Margarida. A relación é unha reconstrución xenealóxica baseada no conxunto de rexistros atopados. Non obstante, o achado achega unha nova vía para investigar a orixe familiar dunha muller cuxa procedencia mallorquina xa estaba recollida polas fontes históricas.
Para Antón, este traballo de arquivo permite situar a historia de Margarida dentro dun contexto familiar e social concreto: o das familias de notarios de Inca na Mallorca do século XV.
Unha historia entre Mallorca e València
O percorrido vital de Margarida conecta así dous territorios da Coroa de Aragón. Mallorca aparece como o lugar de orixe familiar; València, como o escenario no que desenvolveu a súa vida adulta e onde finalmente foi axustizada.
Ese desprazamento constitúe tamén un dos elementos centrais da novela, que reconstrúe o viaxe dunha persoa entre dúas sociedades e dous momentos da súa vida, explorando as relacións familiares, sociais e afectivas que puideron formar parte da súa existencia.
Máis aló das circunstancias da súa morte, Margarida Borràs, a que era home expón unha pregunta esencial: quen foi realmente Margarida? Sabiamos como morreu pero non como viviu.
A memoria como punto de partida
A publicación da novela continúa a traxectoria de Rubén Antón na recuperación de historias que quedaron fóra dos relatos históricos tradicionais.
O seu traballo combina investigación, creación artística e divulgación para recuperar personaxes e experiencias LGTBIQ+ devolvéndolles un espazo de memoria e celebración dentro da cultura contemporánea.
Con Margarida Borràs, a que era home, Antón converte agora unha figura documentada da València do século XV na protagonista dunha novela histórica e recupera, ao mesmo tempo, parte da súa vida e da súa propia orixe mallorquina.
Máis de cincocentos anos despois da súa morte, Margarida Borràs e a súa historia están máis vivas ca nunca.
A través dunha escritura que cruza arquivo, simbolismo e sensibilidade contemporánea, Rubén Antón devolve voz, dignidade e presenza a unha figura borrada durante séculos pola historia oficial.
