Cincuenta anos despois, catro homes –Suso Vázquez, Xosé María Brañas, Paco Montes e Manolo Reboiras– percorren as salas do MARCO de Vigo, hoxe reconvertidas en espazos de exposición, para dignificar a memoria das torturas sufridas durante a ditadura franquista. Un episodio que senten «esquecido» e «ignorado» polas institucións e a sociedade.
Amnistía Internacional impulsou unha campaña específica en Vigo con motivo do Día Internacional das Nacións Unidas en Apoio das Vítimas da Tortura, para dar visibilidade a galegos que presentaron querelas por crimes de lesa humanidade. Denuncian as torturas, vexacións e malos tratos inflixidos por axentes da Xefatura de Policía e a Garda Civil durante detencións ocorridas en 1975 e 1976.
Manolo Reboiras relata a súa primeira detención a finais de setembro de 1975, un mes despois do asasinato do seu irmán Moncho Reboiras. Tras facer unha pintada de protesta, foi detido pola Garda Civil e sometido a duros interrogatorios. "Erades uns brutos", narra, "e cando se cansaron, un garda civil colleu a pistola, púxoma na fronte e fixo que xogaba á ruleta rusa namentres con comentarios xocosos dicía: ‘Tiveches sorte, a primeira non saíu, a segunda xa veremos’".
Trasladado ao cuartel central da Coruña, Reboiras sufriu máis presión, coincidindo coas novas dos asasinatos en Madrid. A súa querela é a única admitida a trámite pola coordinadora CEACUA. Psicólogas homologadas pola ONU confirmaron que os interrogatorios, os golpes e os xogos coa pistola constituían técnicas de tortura.
Pola súa banda, Xosé María Brañas interpuxo unha querela contra axentes da Brigada Rexional de Investigación Social tras ser detido en agosto de 1975. Lembra interrogatorios violentos en Lugo e na Coruña, onde foi golpeado e maltratado durante 72 horas. As marcas no seu corpo, como o peito morado e os ombros cheos de paus, evidenciaron a brutalidade sufrida.
Paco Montes e Suso Vázquez compartiron detención en Vigo en 1976. A pesar da clandestinidade, foron seguidos e detidos, sufrindo insultos e ameazas nos calabozos. Foron liberados antes da Lei de Amnistía tras pagar 50.000 pesetas.
Paco Montes subliña que "sen memoria histórica non hai democracia" e critica a "edulcoración" do fascismo. Suso Vázquez reivindica a modificación da Lei de Amnistía para que as súas querelas prosperen e pide o recoñecemento como loitadores contra a ditadura, a pedagoxía social e a sinalización dos lugares da memoria para "darlle dignidade á democracia".
