A maior parte dos falecementos atribúense á chamada calor moderada, un fenómeno que desmonta a idea de que o perigo só chega cando os termómetros baten récords. Pontevedra sitúase entre as provincias con maior mortalidade asociada á calor de todo o Estado. Cada vez que os termómetros superan os 35 ou os 40 graos, as administracións activan avisos, pero os datos amosan unha realidade moito máis complexa e preocupante: a calor mata moito antes de converterse nun episodio extremo.
Segundo a aplicación MACE, desenvolvida polo Instituto de Saúde Carlos III, o calor provocou xa 142 mortes atribuíbles na comunidade galega cando o verán apenas comezou. Delas, 113 corresponden á calor moderada e 29 á calor extrema, unha distribución que rompe coa percepción habitual de que os falecementos só se producen durante os episodios máis severos.
O investigador Dominic Royé, da Misión Biolóxica da Galicia (MBG-CSIC), insiste en que a interpretación de que só a calor extrema é perigosa é errónea. A exposición continuada a temperaturas elevadas durante días consecutivos tamén incrementa notablemente o risco de morrer, especialmente entre persoas maiores e colectivos vulnerables, nun momento en que Galicia vive unha sucesión de días cálidos que someten á poboación a estrés térmico prolongado.
A aplicación MACE revela que, ata o 21 de xuño, Galicia acumulaba 11 días de calor extrema. Con todo, a cifra de falecementos supera o centenar. A clave está na metodoloxía: o limiar de calor extrema calcúlase pola temperatura media diaria, non pola máxima puntual. Unha tarde de 39 ou 40 graos pode non ser extrema se a media das 24 horas descende, pero o impacto na saúde persiste. O organismo acumula o estrés térmico, o que se traduce nun incremento da mortalidade, mesmo sen onda de calor oficial.
Galicia é especialmente vulnerable debido ao envellecemento demográfico, á menor percepción do risco en comparación co sur peninsular e á modificación do comportamento dos veráns polo cambio climático, que acentúa a duración dos episodios cálidos.
Por provincias, Pontevedra acumula 42 mortes por calor moderada, seguida por A Coruña (36), Lugo (19) e Ourense (16). Na calor extrema, A Coruña lidera con 21 falecementos. A aparente contradición de Ourense, a provincia máis calorosa, non encabezar a lista explícase polos distintos limiares de calor extrema adaptados a cada territorio e a outros factores como a idade da poboación ou a urbanización.
As series históricas mostran un aumento progresivo da mortalidade atribuíble á calor en Galicia, especialmente desde 2022. Pontevedra e A Coruña presentan incrementos moi superiores aos do interior. Pontevedra rexistrou 273 mortes por calor moderada en 2025, situándose entre as dez provincias españolas con peores rexistros, por diante doutras máis poboadas e cálidas.
O incremento en Pontevedra foi superior ao 400% en 7 anos (de 52 mortes en 2018 a 273 en 2025). Na Coruña, o aumento foi case por cinco (de 51 a 247). Lugo e Ourense tamén mostran tendencias ascendentes, evidenciando que a mortalidade por calor é xa recorrente en Galicia.
O verán de 2022 marcou un punto de inflexión, cun salto na mortalidade. Aínda que 2023 tivo un lixeiro alivio, 2024 e 2025 volveron medrar, e os datos de 2026 apuntan a unha repetición da tendencia. A persistencia das altas temperaturas, mesmo sen superar o limiar de calor extrema, é o principal problema, xa que dificulta a recuperación do corpo.
A explicación de por que Pontevedra supera a Ourense en mortalidade reside na combinación de factores: limiares de risco distintos, idade media da poboación, urbanización, contaminación e calidade das vivendas. O risco é multicausal, non só dependente da temperatura.
O cambio climático tamén modifica como mata a calor. Os episodios son máis longos, aparecen antes e manteñen temperaturas elevadas durante semanas, impedindo a recuperación do organismo. A calor moderada, pero persistente, é a que causa moitas mortes.
As previsións meteorolóxicas indican un descenso transitorio das temperaturas a mediados de semana, pero agárdase unha nova recuperación térmica cara á fin de semana. A continuidade do calor, aínda sen valores excepcionalmente altos, preocupa aos especialistas, xa que varios días consecutivos de temperaturas elevadas bastan para aumentar a mortalidade.
A percepción de que Galicia estaba allea aos efectos das altas temperaturas xa non se sostén. Provincias como Pontevedra e A Coruña figuran entre as máis afectadas de España. A gran lección é que a calor non agarda ás grandes ondas para matar, senón que o fai de maneira silenciosa, cun impacto crecente nunha poboación cada vez máis envellecida e vulnerable.
