O Parlamento de Galicia declarou o Ano Oteriano en homenaxe a Ramón Otero Pedrayo (1888-1976), figura clave da Xeración Nós, recoñecido historiador, xeógrafo e escritor. Esta conmemoración serve como marco ideal para reflexionar sobre o territorio galego, os seus espazos naturais, montañas, ríos e paisaxes máis emblemáticos, así como os valores naturais que atesouran.
Do mesmo xeito que Domingo Fontán coa súa carta xeométrica de 1845 revelou o rostro de Galicia, a obra de Otero Pedrayo permitiu coñecer a alma do país, a través dun exhaustivo traballo de análise e interpretación da paisaxe galega. Galicia, situada entre os paralelos 41º e 44º, goza dunha posición xeográfica privilexiada, rodeada polo océano e cruzada por multitude de ríos, cunha fisionomía variada que ofrece unha extraordinaria diversidade adaptada a cada ambiente.
“"Esa especial morfoloxía fixo que as persoas galegas tivesen que vivir estreitamente xunguidos á terra dun xeito íntimo e sen parangón na xeografía peninsular. Asentados en milleiros de lugares que constitúen practicamente a metade dos existentes no Estado español, esta actividade secular incidiu de xeito diferenciado sobre o territorio, construíndo paisaxes singulares con diferente grao de desenvolvemento, xerando de vez paisaxes culturais de extraordinario valor e que son o reflexo fiel do noso ser e entender Galicia, da nosa identidade."
A Lei de Protección da Paisaxe de Galicia (Lei 7/2008), promovida dende a Xunta de Galicia, xa destacaba esta realidade. A paisaxe é un elemento fundamental para a calidade de vida, reflectindo un territorio e un medio ambiente de calidade, e unha sociedade en harmonía coa natureza. Esta lei foi o xerme de iniciativas como o Catálogo das Paisaxes de Galicia, a Estratexia e Directrices de Paisaxe, e as guías de boas prácticas.
Neste contexto, proponse un percorrido polos ríos e montañas da provincia de Ourense, visitando zonas con valores naturais e paisaxísticos únicos. Dende a Serra da Martiñá e a Pena Corneira, pasando polas serras noroccidentais como O Testeiro, O Suído e O Faro de Avión, ata as grandes serras da raia con Portugal, como O Leboreiro e O Xurés. Tamén se inclúen A Limia, o Macizo Central con O Invernadoiro de Vilariño de Conso e o bidueiral de Montederramo, a Ribeira Sacra, e a banda oriental con Trevinca e a Enciña da Lastra de Rubiá en Valdeorras. Estes quince espazos protexidos suman 132.340 hectáreas, o 18,2% da superficie provincial, concentradas principalmente nas zonas de montaña.
Estes espazos, coa súa xeoloxía, flora, fauna e ecosistemas, xunto coa actividade humana, crearon escenarios impoñentes que son a gloria de Galicia. Son paisaxes onde reside a memoria dos antepasados e deben ser a base para proxectar o futuro, defendendo a biodiversidade, a calidade das augas e loitando contra os incendios. A preservación destes lugares é crucial para o benestar e a calidade de vida, un dereito recoñecido no artigo 45 da Constitución Española.
