A ferramenta interactiva River Monitor, desenvolvida polo investigador da Misión Biolóxica de Galicia (MBG-CSIC) Dominic Royé, pon en cifras a falta de auga nos caudais da comunidade. Segundo os datos dispoñibles do pasado 14 de agosto, o 79% dos ríos galegos amosaban algún grao de secura, mentres que o 15% acadaba valores extremos.
A aplicación, de acceso libre e gratuíto, actualízase a diario con datos da reanálise EFAS Historical (Copernicus Emergency Management Service) extraídos de estacións da Rede Integrada de Estacións de Aforo (ROEA/SAIH). Presenta datos dende 1992 e recolle 1268 localizacións de España e Portugal. Cada estación clasifícase por cor segundo o percentil climatolóxico do caudal medio diario.
Tan só o 7% dos ríos galegos atópase en valores normais, mentres que o resto se sitúa entre niveis de humidade moderada e habitual. As zonas que xa chegaron a un grao extremo de seca inclúen a cunca do río Mero (no norte da Coruña), a do Ulla entre Pontevedra e Lugo, a zona occidental da provincia de Lugo, o sur de Pontevedra e o punto máis oriental entre Lugo e Ourense.
O creador da ferramenta cualifica a situación de Galicia como unha ‘seca repentina‘, xa que a perda de auga foi moi rápida. Non obstante, o proceso é resultado da acumulación de factores ao longo do tempo, cun inicio observable dende mediados de maio, tras unha primavera chuviosa. Royé sinala que o baixo caudal non ten unha única causa, senón que é un evento composto por fenómenos climáticos relacionados, como as securas e as temperaturas elevadas.
A combinación de altos valores térmicos prolongados e a falta de precipitacións é a principal responsable. Royé explica que a atmosfera ‘captura‘ humidade cando as temperaturas son elevadas e mantéñense no tempo. Esta situación afecta os solos, que se volven máis áridos e poden volverse hidrofóbicos, repelendo a auga e provocando inundacións ante chuvias torrenciais.
A seca segue fases: meteorolóxica (falta de choiva), ecolóxica e hidráulica (escaseza de reservas), agrícola ou ambiental (falta de auga para regar) e, finalmente, socioeconómica (incapacidade de satisfacer a demanda, con restricións). Royé indica que non é doado predicir o fin dunha seca, xa que se precisan precipitacións consistentes, non episodios soltos.
A redución do caudal dos ríos ten múltiples efectos: diminúe o cauce mollado, a auga illase en pozas, a fauna concéntrase, pérdese a heteroxeneidade dos hábitats, aumenta a temperatura da auga e hai menor dilución de contaminantes.
A Xunta estendeu o aviso por escaseza a 91 concellos, con 32 en alerta e 59 en prealerta, que xa aplican restricións. Royé considera que as dificultades evidencian un problema de xestión nacional e que Galicia non está tan preparada para as secas como outras zonas do Mediterráneo. O Ministerio para a Transición Ecolóxica ofrece unha guía con consellos para o aforro de auga.
