O 28 de xuño, Día Internacional da Árbore, convida á reflexión sobre o carballo, un dos símbolos máis arraigados na paisaxe, cultura e memoria colectiva de Galicia. O xénero Quercus representa non só unha árbore, senón unha forma de entender o territorio e a nosa relación co medio natural.
En Galicia, conviven varias especies de carballos. O máis común é o Quercus robur, adaptado a terreos frescos e húmidos, mentres que o Quercus petraea prefire solos ben drenados. No sur, tamén se atopa o Quercus pyrenaica en áreas máis térmicas. Estas especies conforman as carballeiras, bosques caducifolios que varían coas estacións e son recoñecidos pola súa notable riqueza ecolóxica.
As carballeiras son ecosistemas complexos cun sotobosque rico en fentos, arbustos e plantas herbáceas, que proporcionan alimento e refuxio a unha gran diversidade de insectos, aves e mamíferos. Súas follas, landras e madeira morta sosteñen cadeas tróficas completas.
A Unión Europea recoñece as carballeiras galaico-portuguesas, dominadas por Quercus robur e Quercus pyrenaica, como Hábitat de Interese Comunitario 9230. Esta catalogación subliña o seu alto valor ecolóxico a nivel europeo e obriga á súa conservación e xestión compatible coa biodiversidade, considerándoas ecosistemas prioritarios.
O valor do carballo transcende o ecolóxico. Historicamente, foi fundamental na economía tradicional galega, achegando madeira para construción e embarcacións, leña de calidade, cortiza e taninos para o curtido de peles, ademais de landras para o gando. Esta utilidade explica a súa ampla distribución en Galicia, a pesar de ser orixinario de climas máis frescos.
Simbolicamente, o carballo é unha árbore de encontros, camiños e lendas. Baixo a súa sombra celebráronse acordos, festas e romarías, converténdose en espazos de uso comunal. A súa presenza na toponimia, escudos e imaxinario colectivo simboliza forza, resistencia e continuidade, sendo cada carballo vello un arquivo vivo do territorio.
Na contorna da Coruña, aínda se conservan exemplos notables como as carballeiras de Oza-Cesuras ou carballos centenarios en parques e leiras, testemuñas dunha paisaxe hoxe fragmentada.
En conclusión, celebrar o Día da Árbore implica recoñecer que protexer os carballos e as carballeiras é salvagardar a nosa identidade. Nun contexto de cambio climático e perda de biodiversidade, o futuro destes bosques na nosa comunidade presenta incertezas.
