O Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC), a través do seu Laboratorio de Biotecnoloxía Acuática, logrou identificar por primeira vez os xenes e as rexións do xenoma responsables dos defectos de pigmentación que afectan ao rodaballo (Scophthalmus maximus) en condicións de cultivo. Estas alteracións, aínda que non minguán a calidade do produto, si poden diminuír significativamente o seu valor comercial.
Este traballo, que constitúe o primeiro estudo exhaustivo da arquitectura xenética da malpigmentación no rodaballo, establece un marco xenómico fundamental para comprender as bases destes trastornos. Os resultados proporcionan ademais marcadores con potencial aplicación práctica e sentan unha base sólida para o desenvolvemento de futuras estratexias de selección xenómica. O obxectivo é reducir a incidencia destas anomalías, mellorar a uniformidade do produto e a sustentabilidade económica da produción acuícola.
A investigación realizouse no marco do proxecto HOLOFISHCOLOUR, financiado pola Axencia Estatal de Investigación (AEI) do Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades, con fondos NextGenerationEU/PRTR. Tamén contou coa participación do grupo Neurolam da Universidade de Vigo (UVigo) e do Pescanova Biomarine Center.
O rodaballo é unha especie clave na acuicultura comercial. Durante a súa metamorfose, pasa de larva a xuvenil, experimentando cambios no seu patrón de pigmentación. En cultivo, poden xurdir alteracións como o pseudoalbinismo ou a hipermelanose, que afectan a máis do 70% dos exemplares e reducen o seu valor de mercado.
Segundo explica Josep Rotllant (IIM-CSIC), responsable do proxecto, "os mecanismos responsables seguen sen estar claros, pero crese que os trastornos da pigmentación xorden da interacción de factores xenéticos, fisiolóxicos e ambientais". Mentres que estudos previos sinalaban a influencia de factores ambientais como a alimentación ou a iluminación, a contribución xenética non se caracterizara en profundidade ata agora.
O equipo investigador analizou 785 exemplares de dez familias distintas, estudando máis de 1,68 millóns de variantes xenéticas. Identificáronse rexións específicas do xenoma, especialmente nos cromosomas 5 e 15, relacionadas con defectos na formación de melanocitos e na síntese de melanina. Os análises confirmaron un importante compoñente xenético na predisposición a estas anomalías.
"A predisposición a desenvolver estas anomalías ten un importante compoñente xenético, o que abre a porta a seleccionar reprodutores menos propensos a transmitir este trazo á súa descendencia", sinala María Saura (IIM-CSIC). Os resultados demostran o papel determinante da xenética, xunto aos factores ambientais xa coñecidos.
Este coñecemento científico abre novas posibilidades para programas de selección xenética que reduzan a incidencia destes defectos sen modificar os sistemas de produción actuais. A identificación de marcadores xenéticos permitirá o desenvolvemento de ferramentas para futuros programas de mellora xenética do rodaballo, contribuíndo á uniformidade do produto, á eficiencia produtiva e á rentabilidade das explotacións.
Josep Rotllant e María Saura (IIM-CSIC) destacan que este traballo "representa un cambio de paradigma no coñecemento da pigmentación do rodaballo, xa que proporciona por primeira vez ferramentas xenómicas que poderán incorporarse directamente aos programas de mellora xenética utilizados pola industria". Subliñan a necesidade de novos estudos para confirmar a función específica dalgúns xenes identificados.
O estudo supón un avance tanto no coñecemento dos mecanismos xenéticos da pigmentación do rodaballo como nas súas aplicacións prácticas para o sector. A xeración destes marcadores e a súa futura transferencia a programas de mellora reforzan a conexión entre investigación, innovación e actividade produtiva, demostrando o potencial da biotecnoloxía acuática para unha acuicultura máis eficiente e sostible.
