A campaña de escavación arqueolóxica, realizada o pasado verán no Parque Natural da Serra da Enciña da Lastra, en Rubiá, confirmou a importancia da Cova do Santo. Os traballos, dirixidos por investigadores da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e do Centro de Investigación Interuniversitario dos Paisaxes Atlánticos Culturais (CISPAC), forman parte dun proxecto máis amplo centrado no estudo da poboación prehistórica da zona.
Esta intervención representa a primeira escavación sistemática na cavidade, xa que ata agora só se realizaban visitas e recollida de material superficial. O sondeo aberto na cámara principal permitiu recuperar máis de cen restos arqueolóxicos en contexto estratigráfico, incluíndo ósos humanos, fauna, fragmentos cerámicos e obxectos singulares como un fío de anfibolita. Destacan os fragmentos dunha xarra carenada, característica dos contextos funerarios da Idade do Bronce no noroeste peninsular.
“"A presenza de restos de pequeno tamaño, como falanxes ou ósos delicados, apunta a un enterramento primario ben preservado."
Os datos obtidos indican que a cova foi utilizada como lugar de enterramento colectivo durante a Idade do Bronce. O conxunto óseo recuperado corresponde a un mínimo de dez individuos de diversas idades, desde adultos ata un individuo perinatal, o que amplía significativamente o coñecemento sobre esta poboación. As análises preliminares tamén revelan condicións de vida marcadas polo esforzo físico, con patoloxías como artrose, desgaste dentario e fracturas, ademais de evidencias de actividade de carnívoros.
Os investigadores subliñan o alto interese arqueolóxico da cova e a necesidade de continuar as investigacións, a pesar de que a campaña tivo que finalizar antes do previsto debido aos lumes forestais que afectaron a comarca de Valdeorras en agosto.
Este proxecto forma parte dun estudo máis amplo sobre a Prehistoria no Parque Natural da Serra da Enciña da Lastra, un enclave único polo seu sistema cárstico e a súa posición como corredor natural entre a Meseta e o interior de Galicia. Nos próximos anos, prevese continuar as escavacións na Cova do Santo e estender os traballos a outras cavidades do parque, como a Pala da Zorra, identificada como prioritaria para futuras intervencións. Tamén se contempla a creación de modelos 3D das cavidades para facilitar a investigación, difusión e conservación do patrimonio.
