O galardón, concedido este martes, recoñece as contribucións decisivas de Halzen ao observatorio de neutrinos IceCube e o descubrimento de neutrinos de alta enerxía de orixe astrofísica. A súa vinculación co IGFAE remóntase a mediados dos anos 80, cando o investigador galego Enrique Zas Arregui, hoxe catedrático de Física Teórica na USC, colaboraba con Halzen na Universidade de Wisconsin.
Foi nesas conversas onde, segundo o propio Halzen, xurdiu a idea de construír un observatorio para detectar neutrinos no xeo, grazas á resolución dun problema que Zas cualificou de "brillante". Esta achega foi fundamental para o nacemento de IceCube, o proxecto situado na Antártida que lle valeu o Nobel. A contribución de Zas tamén se menciona no documento científico que acompaña o fallo.
Outro colaborador clave do físico belga no IGFAE foi Ricardo Vázquez López, finado a finais de 2022, a quen Halzen dirixiu dúas teses de doutoramento. As súas achegas foron tamén relevantes para o desenvolvemento de IceCube. Halzen presentara na Facultade de Física da USC as bases da proposta para o observatorio antártico durante unha visita para a defensa dunha desas teses.
Ademais, algúns dos artigos máis citados de Halzen sobre detección de neutrinos e raios cósmicos están asinados xunto a Zas e Vázquez polo físico do IGFAE Jaime Álvarez-Muñiz. Este último tamén foi investigador posdoutoral co Nobel e recentemente obtivo unha ERC Synergy Grant para o proxecto HERON, centrado na detección de neutrinos de moi alta enerxía, a mesma temática que o uniu a Halzen.
O observatorio IceCube, situado no xeo da Antártida, ten como obxectivo principal a detección de neutrinos, partículas subatómicas que apenas interactúan coa materia e poden atravesar a Terra. O xeo do Polo Sur ofrece un emprazamento ideal por estar libre de interferencias sísmicas. Tras dúas décadas de deseño e construción, entrou en funcionamento en 2011, comezando a detectar neutrinos de alta enerxía procedentes de fóra do sistema solar, que revelan información sobre os fenómenos máis violentos do universo.
A vinculación de Halzen con Galicia tamén se reflicte no seu actual rol como presidente do Comité Científico Asesor do IGFAE. O físico visitou Santiago de Compostela en diversas ocasións, a última delas en 2024 para a reunión deste comité nas novas instalacións do instituto.
