A plataforma ecoloxista Greenpeace presentou unha ferramenta interactiva que permite aos cidadáns consultar os niveis de nitratos na auga potable dos seus concellos. Esta iniciativa busca concienciar sobre a calidade da auga, empregando datos do Sistema de Información Nacional de Augas de Consumo (SINAC) do Ministerio de Sanidade. Aínda que o límite legal actual para os nitratos é de 50 miligramos por litro (mg/l), a comunidade científica suxire unha redución significativa, establecendo un máximo recomendado de 6 mg/l.
O mapa, que clasifica os concellos con cinco cores diferentes segundo a concentración de nitratos, mostra unha situación variada en Galicia. Predomina o verde, indicando niveis por debaixo dos 6 mg/l, especialmente no interior de Lugo e gran parte de Pontevedra. Concellos como Meaño (Pontevedra) ou Coristanco (A Coruña) aparecen en azul, o que significa que non reportan medicións ou resultados. Non obstante, os rexistros máis alarmantes concéntranse na provincia de Ourense.
O 81% da achega do nitróxeno agrícola aos sistemas acuáticos provén directa ou indirectamente da gandería.
En Galicia, o mapa sinala seis puntos vermellos e dous negros, a maioría deles na provincia de Ourense. Os puntos negros representan as situacións máis críticas, superando os 50 mg/l: Trasmiras (Ourense) rexistra 62 mg/l e Láncara (Lugo) alcanza os 50 mg/l. Os puntos vermellos, con concentracións entre 30 e 50 mg/l, inclúen Os Blancos, Monterrei, Sandiás, Sarreaus e Maceda en Ourense, ademais de Bergondo na Coruña. Esta situación atribúese á intensa actividade agraria e gandeira da zona, co uso de fertilizantes e as dexeccións de animais contribuíndo á contaminación das augas.
A presenza de nitratos na auga, aínda que en si mesma non é altamente tóxica, pode converterse en nitritos no organismo, o que xera preocupación para a saúde. Segundo a Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN), os nitritos poden oxidar o ferro da hemoglobina, provocando metahemoglobinemia, coñecida como a Síndrome do bebé azul, especialmente perigosa para os lactantes. Ademais, estudos recentes suxiren unha posible relación entre o consumo destas substancias e o risco de desenvolver cancros como o gástrico, o linfoma de Hodgkin e o colorrectal, aínda que as investigacións continúan.
