Este espazo, que xurdiu hai máis dunha década grazas á vontade veciñal e municipal, foi obxecto dun Plan Museolóxico redactado pola empresa Trivium. O documento, presentado oficialmente o pasado venres, busca a integración do centro no sistema de centros museísticos da Xunta de Galicia.
“"O proxecto define cara a onde deben dirixirse as instalacións nos próximos anos, pensadas como un lugar de interpretación que explique o legado material e inmaterial dos veciños e veciñas da localidade, coas características antropolóxicas, culturais e sociais propias de mediados do século pasado."
O complexo, formado por casas abandonadas e rehabilitadas, esténdese por unha parcela de aproximadamente cinco hectáreas e media, funcionando como unha “paisaxe viva”. A propia aldea e a súa contorna forman parte da interpretación, ofrecendo aos visitantes prados con vacas, leiras cultivadas para a Festa da Malla e unha ampla extensión de froiteiras típicas de Galicia.
O inventario realizado para o plan catalogou 140 pezas, case todas orixinarias das Somozas, agás algunha excepción como un piano procedente das Pontes. Esta colección foi froito do esforzo do alcalde e membros da Asociación Deportiva e Cultural O Santiaguiño, que recolleron obxectos de vivenda en vivenda.
Os fondos divídense en cinco conxuntos temáticos: traballo agrícola, maquinaria a motor, obxectos do fogar, oficios (costureiras, zapateiros, carpinteiros) e escola e infancia. Con todo, o Concello fai un chamamento para localizar elementos clave que permitan completar a historia do municipio, especialmente no ámbito da forxa, un oficio singular e importante na zona.
O novo discurso expositivo, cuxo traballo comezou en xaneiro, busca dotar de “alma” aos obxectos, incorporando testemuños de veciños e material audiovisual para recrear a vida da época. A figura do fotógrafo Jenaro Vázquez, practicante no concello, será un elemento diferenciador, xa que as súas imaxes ofrecen unha mirada extensa das Somozas dos anos 40 e 50.
O proxecto museístico remóntase a 2014 coa adquisición da parcela e a posterior rehabilitación de tres vivendas, incluída a Casa de Xil, habitada ata 1995. As construcións de O Seixidal destacan polo uso de cuarzo branco, fornos de pan e un hórreo tipo Cabanas declarado Ben de Interese Cultural (BIC). Prevése unha inversión de 50.000 euros para a rehabilitación interior da Casa 3.
Ademais, o centro busca ser un lugar de dinamización para os veciños, con programación activa durante todo o ano, incluíndo cursos de podas, obradoiros de pan e cestería. Dispón tamén dun auditorio ao aire libre. O Concello xa remitiu o Plan Museolóxico ao goberno autonómico para a súa supervisión, co obxectivo de que o museo se sume á rede autonómica.
