Ourense: Unha viaxe pola serenidade do Xurés e a historia ancestral

Explorando a riqueza etnográfica, paisaxística e monumental da provincia, dende os carboeiros ata os megalitos.

Imaxe xenérica do Parque Natural do Xurés, con outeiros verdes, río e unha pequena aldea.
IA

Imaxe xenérica do Parque Natural do Xurés, con outeiros verdes, río e unha pequena aldea.

A provincia de Ourense desvela a súa alma serena a través dunha viaxe que percorre dende os oficios ancestrais como o de carboeiro ata a grandiosidade do Parque Natural do Xurés, compartido con Portugal.

O percorrido comeza lembrando a figura do carboeiro, un personaxe mítico ligado á recolección de raíces de toxo e xesta para a fabricación de carbón vexetal, un combustible esencial naquel tempo. Este oficio, consustancial á paisaxe da media montaña ourensana, abastecía principalmente aos ferreiros das vilas próximas, como en Monterrei.
A ruta continúa cara á Sierra de San Mamede e o Xurés, un territorio que foi fogar dos pobos límicos e que hoxe ofrece paisaxes de gran beleza, con ríos como o Arnoia e o Limia, que nacen nestas cumbres e buscan vales distintos en Galicia e Portugal. A Sierra de San Mamede, coa súa capela no alto, domina a vista cara á planicie de Antela, onde resurxe a antiga lagoa.
O camiño sen fin entre San Mamede e o Xurés convida á paz dos árbores centenarios e á contemplación do voo libre das aves. A paisaxe vístese de branco na neve invernal, de verde na herba estival, e de cores na auga e na néboa outonal, culminando co arco da vella na serra compartida con Portugal.
Faiase un alto en Os Blancos, lugar idóneo para gozar da natureza, coa igrexa paleocristiana de San Breixo e a Casa de Arroxo como puntos de interese. Dende aquí, ascéndese cara aos montes que dan paso á serra do Xurés, onde nace o río Eiroa, afluente do Limia.
A viaxe evoca un tempo antigo sen fronteiras, onde o río Limia/Lima e a Sierra do Xurés/Gerés marcaban os límites. O nome común Lindoso une hoxe este espazo transfronteirizo, marcado pola presa que axunta as augas de ambos os lados.
En Calvos de Randín, descóbrese unha vila coqueta cunha fermosa praza, a do Eirao, e lugares etnográficos como O Cebreiro e Agioncha. A igrexa de Santiago en Rubiás dos Mistos e o Castro de Paradela ofrecen achegas culturais, mentres que o río Firbeda e o encoro do Salas convidan a seguir o curso das augas.
A Serra da Pena e o Parque do Xurés son escenarios impresionantes, onde as augas termais emerxen entre abedules preto das cumbres megalíticas. Estes monumentos de morte, tamén chamados mámoas, túmulos, menhires e dólmenes, datan de hai catro a dous mil anos antes de Cristo e narran lendas de mouros e tesouros ocultos.
En Bande, naceu Luís Devesa, un emigrante con forte vínculo coa terra. O río Limia forma o encoro das Conchas, e a masa forestal e os prados onde pasta o gando son fontes de riqueza. Destacan os restos da mansión romana Aquis Querquennis e a igrexa de Santa Comba, do século VII, o templo visigótico máis importante da península.
O Parque Natural Baixa Limia e Xurés, declarado en 1993, converteuse no primeiro gran Parque Transfronteirizo Europeo xunto co portugués Peneda-Gerés. En 2009, a UNESCO recoñeceuno como Reserva da Biosfera internacional, un espazo de gran beleza con cascadas, vales, ríos e aldeas, hábitat de lobos, linces e corzos.
Para o descanso, Lobios ofrece balnearios termais, herdanza da súa ascendencia romana e da Vía Nova. A paisaxe de montaña e río, coas cumbres megalíticas e especies autóctonas, conforma un hábitat para a cabra montesa e outras especies, mentres que o verán anticipado convida a gozar deste enclave.
A viaxe conclúe cunha invitación a seguir explorando as altas cumbres de Ourense, dende A Veiga ata Trevinca e a Serra da Lastra, rematando na paisaxe dourada do Bierzo, terra irmá que tamén fala galego.